... / ... / ... / Onderzoek / Immuno-dermatologisch onderzoek

Immuno-dermatologisch onderzoek

Informatie over de werkgroep Immuno-dermatologie

Werkgroepleider: Prof. Dr. E.P. Prens

De menselijke huid bestaat uit drie lagen: de opperhuid, lederhuid en het onderhuidse vetweefsel. De opperhuid bestaat voor meer dan 90% uit keratinocyten die vanaf de basaalmembraan uitgroeien, afsterven en vervolgens samenklitten tot de hoornlaag.
Omdat onze huid in direct contact staat met de buitenwereld, en voortdurend bedreigd wordt door bijvoorbeeld zonlicht, bacteriën, schimmels en virussen, heeft de huid een dikke hoornlaag, met daaronder een huidspecifiek immuunsysteem. Alle essentiële cellen en moleculen voor een effectief immuunsysteem liggen permanent opgeslagen in de huid en kunnen op korte termijn geactiveerd en geproduceerd worden. Voorbeelden van zulke cellen zijn Langerhans cellen, lymfocyten, macrofagen en mestcellen.

Het immuunsysteem van de huid bestaat uit twee componenten: het innate en het adaptieve deel. Keratinocyten vormen een actief onderdeel van het innate immuunsysteem, waarbij de keratinocyt ondermeer gebruik maakt van Toll-like receptoren, antimicrobiële peptiden en cytokines. Door middel van cytokines en migratie van Langerhans cellen vindt er intensieve communicatie plaats tussen de keratinocyten en cellen van immuunsysteem.

Over het algemeen is het immuunsysteem van de huid in balans en worden infecties adequaat bestreden. Echter, het immuunsysteem van de huid kan overreageren, resulterend in pathologische huidafwijkingen zoals allergische reacties en chronische ontsteking van de huid, zoals bij psoriasis.

Psoriasis
Al meer dan 15 jaar wordt binnen de werkgroep Immunodermatologie onderzoek gedaan naar psoriasis. Psoriasis is een chronisch inflammatoire huidaandoening, die bij 2 tot 3% van de westerse bevolking voorkomt. Deze huidaandoening ontstaat door een samenspel van erfelijke factoren en omgevingsfactoren zoals reacties op geneesmiddelen, stress, trauma’s en infecties, resulterend in abnormale proliferatie en differentiatie van keratinocyten en infiltratie van immuuncellen. Echter, het exacte pathomechanisme is nog niet bekend. Het onderzoek van onze werkgroep is vooral gericht op de in psoriasis afwijkende innate immuunmechanismen.

Circa 20- 30 % van alle psoriasis patiënten lijdt aan psoriasis artritis (gewrichtsontsteking), gewrichtskapsels en ontstekingen aan de pezen. In samenwerking met de afdeling Reumatologie wordt onderzoek gedaan naar afweercellen die bij deze vormen van ontsteking betrokken zijn.

Hidradenitis suppurativa
Hidradenitis suppurativa is een chronische inflammatoire huidziekte die voornamelijk voorkomt in de oksels en het anogenitale gebied. De ziekte wordt gekenmerkt door pijnlijke ontstekingen en abcessen die gepaard kunnen gaan met fistelvorming, fibrosering en verlittekening en is zeer moeilijk te behandelen. De pathogenese is onbekend. In ca. 40% van de gevallen is er sprake van een of meerdere aangedane familieleden.

(Inter) Nationale samenwerking
De huid staat steeds meer in wetenschappelijke belangstelling; niet alleen in Nederland maar ook wereldwijd. Vanaf de start werkt de werkgroep nauw samen met andere onderzoeksafdelingen, zowel nationaal als internationaal.

Momenteel is Prof. Errol Prens voorzitter van de vereniging voor Experimentele Dermatologie (www.nved.nl)

Internationaal werkt de vakgroep samen met ondermeer:

- University of Manchester, The Dermatology Center, Hope Hospital, Manchester, UK, 
  prof. C.E.M. Griffiths en dr. E. Kleyn.
- University of  Copenhagen, Dept. of Dermatology, Dr. Gregor Jemec, Associate Professor.
- CIEMAT Madrid, dr. M. Carretero.
- University of Berlin, department of dermatology, prof. Ch. Zouboulis.

Publicaties van de werkgroep op het terrein van innate immuunmechanismen in psoriasis / inflammatie:

  • Van der Fits L, Mourits S, Voerman JS, Kant M, Boon L, Laman JD, Cornelissen F, Mus AM, Florencia E, Prens EP, Lubberts E. Imiquimod-induced psoriasis-like skin inflammation in mice is mediated via the IL-23/IL-17 axis. J Immunol 2009; 182: 5836-45.
  • Nagelkerken L, Verzaal P, Lagerweij T, Persoon-Deen C, Berbee JF, Prens EP, Havekes LM, Oranje AP. Development of atopic dermatitis in mice transgenic for human apolipoprotein C1. J Invest Dermatol. 2008; 128:1165-72
  • Prens EP, Kant M, van Dijk G, van der Wel LI, Mourits S, van der Fits L. IFN-alpha enhances poly-IC responses in human keratinocytes by inducing expression of cytosolic innate RNA receptors: relevance for psoriasis. J Invest Dermatol. 2008; 128:932-8.
  • Van der Fits L, Prens EP et al. Polymorphisms in the interferon regulatory factor-1 promoter are not associated with psoriasis and do not influence IFN-alpha-induced Th1 polarization. J Interferon Cytokine Res. 2007;27:841-6
  • Prens EP et al. IFN-alpha enhances Poly-IC responses in human keratinocytes by inducing expression of cytosolic innate RNA receptors: relevance for psoriasis. J Invest Dermatol. 2007
  • Van der Fits L et al. Peptidoglycan and peptidoglycan-specific Th1 cells in psoriatic skin lesions. J Pathol. 2006;209:174-81
  • Van der Fits L, Prens EP et al. In psoriasis lesional skin the type I interferon signaling pathway is activated, whereas interferon-alpha sensitivity is unaltered. J Invest Dermatol 2004;122:51-60. + Erratum in: J Invest Dermatol. 2004;123:415
  • Van der Fits L, Prens EP et al. Psoriatic lesional skin exhibits an aberrant expression pattern of interferon regulatory factor-2 (IRF-2) J Pathol. 2003;199:107-14

Publicaties van de werkgroep op het terrein van cytokine (IL-1) regulatie in psoriasis:

  • Companjen AR, Prens EP et al. CD40 ligation-induced cytokine production in human skin explants is partly mediated via IL-1. Int Immunol. 2002 Jun;14:669-76
  • Companjen AR, Prens EP. Human keratinocytes are major producers of IL-18: predominant expression of the unprocessed form. Eur Cytokine Netw. 2000;11:383-90
  • Companjen AR, Prens EP et al. Expression of IL-18 in human keratinocytes. J Invest Dermatol. 2000;114:598-9
  • Wei L, Prens EP et al. IL-1 beta and IFN-gamma induce the regenerative epidermal phenotype of psoriasis in the transwell skin organ culture system. IFN-gamma up-regulates the expression of keratin 17 and keratinocyte transglutaminase via endogenous IL-1 production. J Pathol. 1999;187:358-64
  • Lundqvist E, Prens EP et al. Biological activity of human epidermal IL-1ß: comparison with recombinant human IL-1ß. Eur Cytokine Netw 1998;9:41-6
  • Debets R, Prens EP et al. The IL-1 system in psoriatic skin: IL-1 antagonist sphere of influence in lesional psoriatic epidermis. J Immunol. 1997;158:2955-63
  • Prens EP et al. Effects of cyclosporine on cytokines and cytokine receptors in psoriasis. J Am Acad Dermatol. 1995;33:947-53

Publicaties van de werkgroep op het terrein van neuronale regulatie van huidpathologie:

  •  Ruts L, Prens EP et al. Transient hypertrichosis in a patient with Guillain-Barré syndrome. J Peripher Nerv Syst. 200712:290-2
  • Knijff EM, Prens EP et al. Evidence that the immunopathogenic mechanism of lithium- induced psoriasis differs from that of regular psoriasis. Bipolar Disord. 2005;7:388-9
  • Companjen A, Prens EP et al. Elevated interleukin-18 protein expression in early active and progressive plaque-type psoriatic lesions. Eur Cytokine Netw. 2004;15:210-6 
  • Altun V, Prens EP et al. Nerve outgrowth and neuropeptide expression during the remodeling of human burn wound scars. A 7-month follow-up study of 22 patients. Burns 2001;27:717- 22

Publicaties van de werkgroep op het terrein van hidradenitis suppurativa:

  • Van der Zee HH, van der Woude CJ, Florencia EF, Prens EP. Hidradenitis suppurativa and inflammatory bowel disease: are they associated? Results of a pilot study. Br J Dermatol. 2009 Aug 14.
  • Van der Zee HH, Boer J, Prens EP, Jemec GB. The effect of combined treatment with oral clindamycin and oral rifampicin in patients with hidradenitis suppurativa. Dermatology. 2009; 219:143-7.


De werkgroep Experimentele Immunodermatologie werkt nauw samen met de werkgroepen Multiple Sclerosis, Guillain Barré en Reumatologie, binnen de unit Immuunregulatie. Deze samenwerking vormt de basis van hoogstaand immunodermatologisch onderzoek waarbij dagelijks geprofiteerd wordt van de gecombineerde kennis van de verschillende werkgroepen.

Het team:
Emöke Racz, PhD-student, promotiedatum november 2009.
Ewout Baerveldt, PhD-student
Hessel van der Zee, PhD-student
Rene Kant, BSc, analist
Edwin Florencia, BSc, analist
Lizenka  Torcque, PhD-student
Armanda Onderdijk, PhD-student

Keuzeonderzoek medische studenten, stageplaatsen Medische Biologie en HLO.
Binnen onze groep zijn er regelmatig stageplaatsen beschikbaar voor geïnteresseerde en gemotiveerde HLO en universitaire studenten (Geneeskunde, (medische) Biologie, Life-sciences e.d.). De student kan participeren in een deelproject met een specifieke vraagstelling, dat nauw aansluit bij het lopende onderzoek binnen de groep. Afhankelijk van het onderzoeksproject zal er gebruik gemaakt worden van verschillende moleculaire en cellulaire technieken zoals cel- en weefselkweek, RNA analyse (kwantitatieve RT-PCR m.b.v. TaqMan), ELISA, immunohistochemie, flowcytometrie (FACS), Western blot en T cel proliferatie-essays. Gedurende de stage zal de student verschillende immuno-(dermato)logische principes en theorieën leren evenals het ontwerpen, uitvoeren en interpreteren van experimenten.

Voor meer informatie kun je contact opnemen met Prof. Dr. E.P. Prens, e.prens@erasmusmc.nl